เมื่ออาการปวดฟันจู่โจมเข้ามาอย่างไม่ทันตั้งตัว ความทรมานที่เกิดขึ้นอาจทำให้เราต้องมองหาตัวช่วยบรรเทาอาการแบบเร่งด่วน ซึ่งมักจะหนีไม่พ้นยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟัน เพราะเป็นสิ่งที่หาได้ง่ายที่สุดในบ้าน แต่คำถามคือ ผลิตภัณฑ์เหล่านี้สามารถช่วยบรรเทาอาการปวดได้จริง หรือเป็นเพียงการรบกวนการรับรู้สัญญาณความเจ็บปวดชั่วคราวเท่านั้น เราจะมาทำความเข้าใจคำตอบไปพร้อมทำความเข้าใจกลไกการทำงานของยาสีฟันประเภทนี้ และให้คำแนะนำเมื่อต้องเผชิญกับภาวะปวดฟันฉุกเฉิน
กลไกของยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟันทำงานอย่างไร
ก่อนอื่นเราต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟันส่วนใหญ่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อรักษาอาการปวดฟันทุกประเภท แต่จะเน้นไปที่การบรรเทาอาการเสียวฟัน ซึ่งเป็นสาเหตุของการปวดฟันที่พบได้บ่อย โดยมีกลไกหลัก ๆ คือ
1. การปิดท่อเนื้อฟัน ในภาวะฟันสึกหรือเหงือกร่น เนื้อฟันที่อยู่ใต้ชั้นเคลือบฟันจะถูกเปิดออก ซึ่งเนื้อฟันนี้มีท่อเล็ก ๆ นับล้านท่อที่เชื่อมต่อกับเส้นประสาทตรงกลางฟัน เมื่อความร้อน ความเย็น หรือความเป็นกรดมากระทบ ท่อเหล่านี้จะเป็นทางผ่านให้สิ่งเร้าไปกระตุ้นเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการเสียวฟันตามมา ซึ่งสารสำคัญในยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟัน เช่น โพแทสเซียมไนเตรต, สตรอนเทียมคลอไรด์ (Strontium chloride)หรือสารประกอบของสังกะสี จะเข้าไปอุดปิดหรือลดขนาดของท่อเหล่านี้ ทำให้สิ่งเร้าเข้าถึงเส้นประสาทได้น้อยลง
2. ลดการตอบสนองของเส้นประสาท สารออกฤทธิ์ที่พบบ่อยในยาสีฟันบรรเทาอาการปวดคือ โพแทสเซียมไนเตรต ซึ่งทำหน้าที่คล้ายตัวลดความไวให้กับเส้นประสาทที่อยู่ภายในโพรงฟัน โดยหลักการคือการสะสมของไอออนโพแทสเซียมจะเข้าไปรบกวนการส่งสัญญาณความเจ็บปวดไปยังสมอง ทำให้ประสาทรับรู้ความเจ็บปวดลดลง
ยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟันช่วยได้จริงไหม
คำตอบคือ ยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟันได้จริง หากอาการปวดนั้นเกิดจากการเสียวฟัน แต่ถ้าหากอาการปวดรุนแรงเกิดจากปัญหาทางทันตกรรม เช่น ฟันผุลึกถึงโพรงประสาท, เหงือกอักเสบหรือโรคปริทันต์อักเสบ, ฟันแตก-ฟันร้าว หรือฝีที่ปลายรากฟัน ในกรณีเหล่านี้ยาสีฟันอาจช่วยบรรเทาอาการได้เพียงเล็กน้อยและเป็นเพียงการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุเท่านั้น เนื่องจากสารออกฤทธิ์ในยาสีฟันไม่สามารถจัดการกับเชื้อแบคทีเรียหรือการอักเสบที่รุนแรงภายในได้
โดยสรุปแล้วยาสีฟันบรรเทาอาการปวดฟัน ช่วยลดอาการได้ดีในกรณี เสียวฟันจากฟันสึกหรือเหงือกร่น เพราะสารออกฤทธิ์สามารถอุดท่อเนื้อฟันหรือบรรเทาการตอบสนองของเส้นประสาทได้ชั่วคราว แต่ถ้าอาการปวดมาจากฟันผุลึก เหงือกอักเสบ การติดเชื้อ หรือมีหนอง ยาสีฟันจะช่วยได้เพียงบรรเทา ไม่ได้รักษาต้นเหตุ หากมีอาการปวดต่อเนื่อง เคี้ยวแล้วเจ็บ หรือมีอาการบวมแดงร่วมด้วย ควรพบทันตแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ถูกต้องและป้องกันอาการลุกลาม
